Კორონავირუსით გამოწვეული დაავადება 2019
COVID-19 არის გადამდები დაავადება, რომელსაც იწვევს კორონავირუსი SARS-CoV-2. 2020 წლის იანვარში დაავადება მთელ მსოფლიოში გავრცელდა, რამაც COVID-19 პანდემია გამოიწვია.
COVID-19-ის სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს, მაგრამ ხშირად მოიცავს ცხელებას,[7] დაღლილობას, ხველას, სუნთქვის გაძნელებას, ყნოსვის და გემოს დაკარგვას.[8][9][10] სიმპტომები შეიძლება გამოვლინდეს ვირუსთან კონტაქტიდან ერთიდან თოთხმეტ დღემდე. ინფიცირებულთა სულ მცირე მესამედს არ უვითარდება შესამჩნევი სიმპტომები.[11][12] მათგან, ვისაც პაციენტად კლასიფიცირებისთვის საკმარისად შესამჩნევი სიმპტომები უვითარდება, უმეტესობას (81%) უვითარდება მსუბუქიდან საშუალო სიმძიმის სიმპტომები (მსუბუქ პნევმონიამდე), ხოლო 14%-ს უვითარდება მძიმე სიმპტომები (ქოშინი, ჰიპოქსია ან ფილტვების 50%-ზე მეტი ჩართულობა ვიზუალიზაციის მიხედვით) და 5%-ს უვითარდება კრიტიკული სიმპტომები (სუნთქვის უკმარისობა, შოკი ან მრავალორგანული დისფუნქცია).[13] ხანდაზმულ ადამიანებს აქვთ მძიმე სიმპტომების განვითარების უფრო მაღალი რისკი. ზოგიერთი გართულება სიკვდილს იწვევს. ზოგიერთი ადამიანი ინფიცირებიდან თვეების ან წლების განმავლობაში აგრძელებს სხვადასხვა ეფექტების (ხანგრძლივი COVID) განცდას და დაფიქსირდა ორგანოების დაზიანება.[14] გრძელვადიანი ეფექტების შესახებ მრავალწლიანი კვლევები მიმდინარეობს.[15]
COVID-19-ის გადაცემა ხდება მაშინ, როდესაც ინფექციური ნაწილაკები შეისუნთქება ან თვალებთან, ცხვირთან ან პირთან კონტაქტში მოხვდება. რისკი ყველაზე მაღალია, როდესაც ადამიანები ახლოს არიან, თუმცა ვირუსის შემცველი მცირე ზომის ჰაერწვეთოვანი ნაწილაკები შეიძლება ჰაერში დარჩეს და უფრო დიდ მანძილზე გადაადგილდეს, განსაკუთრებით შენობაში. გადაცემა ასევე შეიძლება მოხდეს მაშინ, როდესაც ადამიანები ვირუსით დაბინძურებულ ზედაპირებთან ან საგნებთან შეხების შემდეგ თვალებს, ცხვირს ან პირს ეხება. ადამიანები გადამდები რჩებიან 20 დღემდე და შეუძლიათ ვირუსის გავრცელება სიმპტომების არ განვითარების შემთხვევაშიც კი.[16]
COVID-19-ის ტესტირების მეთოდები ვირუსის ნუკლეინის მჟავის აღმოსაჩენად მოიცავს რეალურ დროში უკუ ტრანსკრიფციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის (RT‑PCR),[17][18] ტრანსკრიფციით განპირობებულ ამპლიფიკაციას,[17][18][19] და უკუ ტრანსკრიფციის მარყუჟით განპირობებულ იზოთერმულ ამპლიფიკაციას (RT‑LAMP)[17][18] ცხვირ-ხახის ნაცხიდან.[20]
COVID-19-ის რამდენიმე ვაქცინა დამტკიცებული და გავრცელებულია სხვადასხვა ქვეყანაში, რომელთაგან ბევრმა დაიწყო მასობრივი ვაქცინაციის კამპანიები. სხვა პრევენციული ზომები მოიცავს ფიზიკურ ან სოციალურ დისტანცირებას, კარანტინს, დახურული სივრცეების ვენტილაციას, საზოგადოებრივ ადგილებში სახის ნიღბების ან დამცავი საფარების გამოყენებას, ხველისა და ცემინების დროს დაფარვას, ხელების დაბანას და დაუბანელი ხელების სახისგან თავის შეკავებას. მიუხედავად იმისა, რომ ვირუსის დასათრგუნად შემუშავებულია მედიკამენტები, პირველადი მკურნალობა კვლავ სიმპტომურია, დაავადების მართვა დამხმარე მოვლის, იზოლაციისა და ექსპერიმენტული ზომების მეშვეობით.