Coronavirus disease 2019
Ang COVID-19 ay isang nakakahawang sakit na dulot ng coronavirus SARS-CoV-2. Noong Enero 2020, kumalat ang sakit sa buong mundo, na nagresulta sa pandemya ng COVID-19.
Ang mga sintomas ng COVID-19 ay maaaring iba-iba ngunit kadalasan ay kinabibilangan ng lagnat,[7] pagkapagod, ubo, hirap sa paghinga, pagkawala ng pang-amoy, at pagkawala ng panlasa.[8][9][10] Ang mga sintomas ay maaaring magsimula isa hanggang labing-apat na araw pagkatapos malantad sa virus. Hindi bababa sa isang-katlo ng mga taong nahawaan ay hindi nagkakaroon ng mga kapansin-pansing sintomas.[11][12] Sa mga nagkakaroon ng mga sintomas na sapat na kapansin-pansin upang maiuri bilang mga pasyente, karamihan (81%) ay nagkakaroon ng banayad hanggang katamtamang sintomas (hanggang sa banayad na pulmonya), habang 14% ang nagkakaroon ng malalang sintomas (dyspnea, hypoxia, o higit sa 50% na pagkakasangkot sa baga sa imaging), at 5% ang nagkakaroon ng mga kritikal na sintomas (pagkabigo sa paghinga, pagkabigla, o multiorgan dysfunction).[13] Ang mga matatanda ay may mas mataas na panganib na magkaroon ng malalang sintomas. Ang ilang mga komplikasyon ay nagreresulta sa kamatayan. Ang ilang mga tao ay patuloy na nakakaranas ng iba't ibang epekto (matagalang COVID) sa loob ng ilang buwan o taon pagkatapos ng impeksyon, at naobserbahan ang pinsala sa mga organo.[14] Ang mga pag-aaral sa loob ng maraming taon sa mga pangmatagalang epekto ay patuloy.[15]
Nangyayari ang pagkalat ng COVID-19 kapag ang mga nakakahawang partikulo ay nalanghap o nadikit sa mata, ilong, o bibig. Pinakamataas ang panganib kapag ang mga tao ay malapit, ngunit ang maliliit na partikulo sa hangin na naglalaman ng virus ay maaaring manatiling nakabitin sa hangin at maglakbay sa mas malayong distansya, lalo na sa loob ng bahay. Maaari ring mangyari ang pagkalat kapag hinawakan ng mga tao ang kanilang mga mata, ilong, o bibig pagkatapos hawakan ang mga ibabaw o bagay na kontaminado ng virus. Ang mga tao ay nananatiling nakakahawa nang hanggang 20 araw at maaaring ikalat ang virus kahit na hindi sila nagkakaroon ng mga sintomas.[16]
Ang mga pamamaraan ng pagsusuri para sa COVID-19 upang matukoy ang nucleic acid ng virus ay kinabibilangan ng real-time reverse transcription polymerase chain reaction (RT‑PCR),[17][18] transcription-mediated amplification,[17][18][19] at reverse transcription loop-mediated isothermal amplification (RT‑LAMP)[17][18] mula sa isang nasopharyngeal swab.[20]
Maraming bakuna laban sa COVID-19 ang naaprubahan at naipamahagi na sa iba't ibang bansa, at marami sa mga ito ang nagpasimula ng mga malawakang kampanya ng pagbabakuna. Kabilang sa iba pang mga hakbang sa pag-iwas ang physical o social distancing, kuwarentenas, bentilasyon ng mga panloob na espasyo, paggamit ng face mask o pantakip sa publiko, pagtatakip sa mga ubo at pagbahing, paghuhugas ng kamay, at pag-iwas sa mga hindi nahugasang kamay na nakadikit sa mukha. Bagama't may mga gamot na naimbento upang mapigilan ang virus, ang pangunahing paggamot ay sintomas pa rin, na pinamamahalaan ang sakit sa pamamagitan ng suportang pangangalaga, paghihiwalay, at mga eksperimental na hakbang.