Çin, bilim kurgunun ötesine geçerek "Mikro Güneş" veya "Yapay Güneş" adını verdikleri bir enerji kaynağını başarıyla geliştiren ilk ülke oldu. Bu, nükleer füzyona dayalı, neredeyse sonsuz bir enerji kaynağıdır. Başka bir deyişle, kelimenin tam anlamıyla ikinci bir güneş olmasa da, bu deney, nükleer füzyonla oluşan güneşe çok benzer bir sistemi taklit etmektedir.
Bu deney, EAST (Deneysel Gelişmiş Süper İletken Tokamak) olarak adlandırılıyor ve 1996 yılında tasarlanmış olmasına rağmen, ilk adımları 2006 yılından itibaren atıldı. Ancak proje, yıllarca süren yatırım ve bilimsel araştırmaların ardından ancak yakın zamanda tam anlamıyla işlevsel hale geldi. Cihaz, dünyada bir öncü, tamamen süper iletken ilk tokamak olma özelliğini taşıyor. Amaç her zaman güneşin fiziksel parametrelerini ve ilgili ITER projesinin mühendislik gereksinimlerini kopyalamak olmuştur. Bu başarı, Çin'i bu tip reaktörlerde önemli bir teknolojik referans noktası haline getirmiştir
LSSF modeli.
Deneysel Aşamalar ve Aşamalı Kayıtlar
- 2006–2007: Başlangıçta plazma, 200 kA'lık bir akımla sadece 3 saniye süreyle korunmuştur; kısa bir süre sonra, Ocak 2007'de, plazma 500 kA'lık bir akımla neredeyse 5 saniye süreyle korunmuştur.
- 2010–2011: EAST, 2010 yılında düşük frekanslı dalgalar kullanarak (H-modu olarak adlandırdıkları) yüksek yoğunluklu plazma elde etti ve 2011'den itibaren plazmayı 30 saniye boyunca 50 milyon Kelvin sıcaklıkta tutarak önemli ilerleme kaydetti
- 2017–2018: Temmuz 2017'de tokamak, H modunu 100 saniyeden fazla süreyle korumayı başardı; bu, 2011'deki sonuçların iki katıydı. Kasım 2018'de ise aynı süreyi elde etti, ancak elektronik sıcaklığın iki katına çıkarak 100 milyon dereceye ulaşmasıyla bu fark daha da arttı.
Yapay Güneş: Milimetre Rekorları ve Son Aşamalar
- 2021: EAST, yaklaşık 120 milyon derece sıcaklıkta plazma kaydetti ve bu plazmayı 101 saniye boyunca korudu; aynı yılın sonunda, Aralık ayında, bu süre 1.056 saniyeye (17 dakikadan biraz fazla) ulaştı ki bu zaten büyük bir atılımdı.
- 2023: Bu noktada proje zaten son aşamalarına gelmişti ve plazmayı yaklaşık 10 dakika boyunca muhafaza etmeyi başarmıştı ki bu birçok bilim insanı için inanılmaz bir şeydi.
- 20 Ocak 2025: Çin artık plazmayı neredeyse 20 dakika boyunca sürdürebiliyor; bu, nükleer füzyonda tarihi bir dönüm noktası. 20 dakika boyunca bir Mikro Güneş oluşturmak, hesaplanamaz miktarda enerji üretmek için yeterli.
Yapay Güneşin Yarattığı Yenilikler
Yapay güneş henüz kesintisiz çalışacak ateşleme aşamasına ulaşmamış olsa da, 20 dakikalık dönüm noktası enerji alanında birçok pratik işleve sahip.
Dahası, deneyde elde edilen sıcaklık da rekor kırdı; bu sıcaklık, ev tipi mikrodalga fırınların maksimum sıcaklığından yaklaşık 70.000 kat daha yüksek. EAST ayrıca, sınırlama modları, darbe süresi, sıcaklık ve plazma yoğunluğu ile ilgili önemli keşifler de kaydetti. Bu unsurlar, ITER ve CFETR gibi gelecekteki reaktörler için kritik ve elzemdir
Küresel Bilimsel Bağlam
EAST, Çin merkezli bir proje olmasına rağmen, bugün hem Çinli hem de uluslararası bilim insanları için dünya çapında açık bir test platformu olarak hizmet vermektedir. Çin'in inşaat ve işletmesinin yaklaşık %10'una katıldığı ITER (Fransa'nın güneyinde yer almaktadır) gibi birçok projeye katkıda bulunmaktadır.
Kayıtların ve deneylerin tarihi, Çin'de yeni nesil "yapay güneş" olacak Çin Füzyon Mühendisliği Test Reaktörü'nün geliştirilmesi için pratik bilgiler sunmaktadır.