Каранавірусная інфекцыя 2019
COVID-19 — гэта заразное захворванне, выкліканае каранавірусам SARS-CoV-2. У студзені 2020 года хвароба распаўсюдзілася па ўсім свеце, што прывяло да пандэміі COVID-19.
Сімптомы COVID-19 могуць адрознівацца, але часта ўключаюць ліхаманку,[7] стомленасць, кашаль, цяжкасці з дыханнем, страту нюху і страту смаку.[8][9][10] Сімптомы могуць пачацца праз адзін-чатырнаццаць дзён пасля заражэння вірусам. Прынамсі ў траціны інфікаваных людзей не развіваюцца прыкметныя сімптомы.[11][12] З тых, у каго развіваюцца сімптомы, дастаткова прыкметныя, каб іх можна было класіфікаваць як пацыентаў, у большасці (81%) развіваюцца лёгкія і ўмераныя сімптомы (да лёгкай пнеўманіі), у той час як у 14% развіваюцца цяжкія сімптомы (дыхавіца, гіпаксія або больш за 50% паражэння лёгкіх пры візуалізацыі), а ў 5% развіваюцца крытычныя сімптомы (дыхальная недастатковасць, шок або паліарганная дысфункцыя).[13] Пажылыя людзі маюць больш высокі рызыка развіцця цяжкіх сімптомаў. Некаторыя ўскладненні прыводзяць да смерці. Некаторыя людзі працягваюць адчуваць шэраг наступстваў (доўгі COVID) на працягу месяцаў ці гадоў пасля заражэння, назіраецца пашкоджанне органаў.[14] Шматгадовыя даследаванні доўгатэрміновых наступстваў працягваюцца.[15]
Перадача COVID-19 адбываецца пры ўдыханні інфекцыйных часціц або пры іх кантакце з вачыма, носам ці ротам. Рызыка найвышэйшая, калі людзі знаходзяцца побач, але дробныя часціцы, якія змяшчаюць вірус у паветры, могуць заставацца ўзважанымі ў паветры і перамяшчацца на вялікія адлегласці, асабліва ў памяшканнях. Перадача таксама можа адбыцца, калі людзі дакранаюцца да вачэй, носа ці рота пасля дотыку да паверхняў ці прадметаў, забруджаных вірусам. Людзі застаюцца заразнымі да 20 дзён і могуць распаўсюджваць вірус, нават калі ў іх не развіваюцца сімптомы.[16]
Метады тэсціравання на COVID-19 для выяўлення нуклеінавай кіслаты віруса ўключаюць палімеразную ланцуговую рэакцыю з зваротнай транскрыпцыяй у рэжыме рэальнага часу (RT-PCR),[17][18] транскрыпцыйна-апасродкаваную ампліфікацыю[17][18][19] і ізатэрмічную ампліфікацыю з дапамогай зваротнай транскрыпцыйнай пятлі (RT-LAMP)[17][18] з мазка з насаглоткі.[20]
Некалькі вакцын супраць COVID-19 былі ўхвалены і распаўсюджаны ў розных краінах, многія з якіх пачалі масавыя кампаніі па вакцынацыі. Іншыя прафілактычныя меры ўключаюць фізічнае або сацыяльнае дыстанцыяванне, каранцін, вентыляцыю памяшканняў, выкарыстанне масак для твару або іншых пакрыццяў у грамадскіх месцах, прыкрыццё носа пры кашлі і чханні, мыццё рук і не датыканне твару нямытымі рукамі. Нягледзячы на тое, што былі распрацаваны лекі для падаўлення віруса, асноўнае лячэнне па-ранейшаму сімптаматычнае, а менавіта падтрымліваючая тэрапія, ізаляцыя і эксперыментальныя меры.